Kleszcze – duży problem

Kleszcze – ten problem dotyczy każdego! Ciebie też!

Atakują szybko i skutecznie. Swoje ofiary wyczuwają już z odległości 20 m. Wkłuwając się w ciało, wprowadzają wraz ze śliną substancje znieczulające, dzięki temu na swoich ofiarach mogą żerować niezauważone nawet kilka dni. Kleszcze, bo o nich mowa,  przenoszą liczne wirusy, riketsje i inne bakterie, pierwotniaki oraz robaki wywołujące groźne dla człowieka i zwierząt choroby. Wśród nich najszerzej rozpowszechnione w Europie (w tym także w Polsce) są borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu. Zmiany w aktywności oraz zachowaniu kleszczy sprawiają, że nawet we własnym domu nie możemy czuć się bezpiecznie.

Kleszcz

Dlaczego kleszcze są groźne?

Kleszcze należą do gromady pajęczaków. Głodne samice są długości 3-4 mm, ale napełnione krwią żywiciela osiągają długość około 20 mm, a gatunki z ciepłych stref klimatycznych nawet 30 mm. Każde stadium rozwojowe kleszcza, tzn. larwa, nimfa i postacie dorosłe, pobiera krew, aby móc się dalej rozwijać. Ukłucie kleszcza może wywołać zmiany skórne oraz ogólnoustrojowe, a także przyczynić się do zakażenia człowieka patogenami powodującymi choroby groźne dla zdrowia, a nawet życia człowieka. Do zakażenia dochodzi podczas wsysania krwi przez kleszcza. Sam moment przekłucia naskórka pozostaje niezauważony, ponieważ wydzielina kleszcza działa znieczulająco. Dopiero po kilku dniach podrażnione miejsce daje się nam we znaki – zaczyna swędzić. W trakcie pobierania pokarmu kleszcz znacznie zwiększa wielkość, przez co staje się lepiej widoczny. Do najczęściej spotykanych chorób wywoływanych przez kleszcze, a jednocześnie najbardziej niebezpiecznych, zaliczamy boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu. Kleszcze są groźne nie tylko z uwagi na przenoszone choroby. Poważne konsekwencje może wywołać samo pasożytowanie kleszcza na żywicielu. Podczas ukłucia kleszcz wstrzykuje substancje, które mogą wywołać silne reakcje organizmu, od długo utrzymujących się zmian skórnych i opuchlizny do nawet wstrząsu anafilaktycznego, który w przypadku nieudzielenia szybkiej pomocy medycznej może spowodować śmierć człowieka. Reakcje na ukłucia kleszczy zależą od wrażliwości osobniczej. Najbardziej narażeni są alergicy, dzieci i osoby starsze.

Środkowoeuropejskie kleszczowe zapalenie mózgu

To wirusowa choroba. Do zakażenia wirusami kleszczowego zapalenia mózgu dochodzi w czasie żerowania kleszcza na ciele człowieka lub podczas spożycia mleka lub przetworów mlecznych (np. serów) od zakażonych krów lub kóz. Choroba przebiega dwufazowo. Po 2-28 dniach po zakażeniu w pierwszej fazie choroby występują objawy grypopodobne: gorączka do 38?C, bóle mięśni i stawów oraz nieżyty górnych dróg oddechowych. Ustępują one po około 1-9 dniach i ponownie pojawiają się w drugiej fazie: gorączka  do  40?C, zaburzenia świadomości, śpiączka, zaburzenia psychiczne,  oczopląs,  światłowstręt, bóle i zawroty głowy oraz wymioty. Choroba może kończyć się trwałymi uszkodzeniami nerwów czaszkowych, rozwojem zespołu parkinsonowskiego, padaczki, stanów depresyjnych, bólami głowy, itp. U części osób wirusowe kleszczowe zapalenie mózgu może przebiegać łagodnie.

Borelioza z Lyme

Jest przewlekłą chorobą bakteryjną, która rozwija się trójetapowo. Do zakażenia krętkami dochodzi podczas ukłucia kleszcza lub wtarcia jego wydalin lub fragmentów ciała w miejscu uszkodzenia skóry. Najczęściej zakażenia następuje dopiero po 24-48 godzinach od momentu przyczepienia się kleszcza do skóry żywiciela. Pierwszym symptomem choroby u około 60% pacjentów jest rumień wędrujący, pojawiający się zazwyczaj po 1-3 tygodniach po ukłuciu kleszcza. Najpierw pojawia się mała czerwona plamka, która następnie zmienia się w zaczerwienienie o średnicy od kilku do kilkunastu centymetrów z charakterystycznym przejaśnieniem w środku. W drugiej fazie choroby charakterystyczne są objawy neurologiczne (bóle głowy, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, porażenia nerwów czaszkowych). Może pojawiać się niedosłuch lub utrata słuchu oraz uszkodzenia narządu wzroku. W sercu stwierdza się zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia i kardiomiopatię. Faza późna lub zaawansowana rozpoczyna się po miesiącu lub nawet po latach po zakażeniu. Występują wówczas zmiany w układzie stawowo-mięśniowym, nerwowym i zmiany skórne o charakterze przewlekłym. Po zaobserwowaniu zmian skórnych lub innych objawów po ukłuciu kleszcza należy bezzwłocznie udać się do lekarza. Nieleczona borelioza może wywołać liczne zmiany narządowe, które mogą być przyczyną trwałych ich uszkodzeń, a nawet śmierci.

Kleszcze groźne w domu i przyrodzie

Kleszcze występują w różnego typu siedliskach. Ich rozmieszczenie związane jest z preferencjami wilgotnościowymi i termicznymi oraz żywicielskimi poszczególnych gatunków. W faunie Polski stale występuje 20 gatunków, ale kilka innych było zawlekanych na zwierzętach (głównie na ptakach i ssakach) z innych stref klimatycznych. Największe znaczenie medyczne i weterynaryjne mają: obrzeżek gołębi, kleszcz pospolity i kleszcz łąkowy. Kleszcza pospolitego możemy spotkać w wilgotnych lasach, przede wszystkim w lasach mieszanych i liściastych porośniętych paprociami, jeżynami, jagodami i czarnym bzem. Kleszcze łąkowe bytują w zadrzewionych dolinach rzek, na obrzeżach jezior i polan leśnych, w bagnistych lasach mieszanych, na łąkach i zakrzewionych pastwiskach. Najczęściej lokalizują się one na obszarach przejściowych pomiędzy dwoma różnymi typami roślinności, gdzie przyczepione do trawy i innych roślin czekają na swego żywiciela. Niestety we własnym domu również nie możemy czuć się pewnie. Tutaj bowiem możemy spotkać obrzeżka gołębiego. Ze względu na to, że obrzeżki gołębie bytują w bezpośrednim sąsiedztwie człowieka i wytwarzają ślinę zawierającą silnie toksyczne substancje, zaliczane są do najgroźniejszych w Europie kleszczy. Ukrywają się one w szparach, w ścianach, futrynach oraz pod różnymi przedmiotami znajdującymi się np. na strychach  (np. pudełkami, kamieniami, starymi meblami).

Kleszcze atakują w miastach

Kleszcze możemy spotkać na terenach zalesionych w całej Polsce. Występują w różnego typu lasach, głównie w lasach liściastych i iglastych oraz na obrzeżach lasów graniczących z łąkami. Kleszcze możemy spotkać również na polanach, pastwiskach, w zaroślach, w pobliżu rzek, stawów i jezior. Warto pamiętać, że kleszcze żyją nie tylko poza miastami, ale także w ich obrębie na trawnikach, skwerach z drzewami,  oraz w przydomowych i  działkowych  ogródkach.  Zmiany w występowaniu  i  zachowaniu kleszczy to w dużej mierze wpływ działalności człowieka. Tworząc tereny zielone, stwarzamy dogodne warunki dla rozwoju kleszczy. Wszystko to sprawia, że na atak kleszczy jesteśmy narażeni nie tylko podczas letnich wędrówek, rajdów, weekendów, spacerów, ale także w domu, na balkonie czy w ogrodzie.

Kleszcze – całoroczne zagrożenie

Sezon aktywności kleszczy zaczyna się w już marcu i trwa do listopada. Największą aktywność wykazują one od końca kwietnia do czerwca oraz we wrześniu i październiku. Jednakże zmiany klimatyczne obserwowane w ostatnich latach spowodowały zmiany okresów aktywności kleszczy. Ciepłe zimy i duża wilgotność w niektórych środowiskach są przyczyną wydłużenia okresów aktywności kleszczy.

Jak postępować z kleszczami

Ciepłe dni sprawiają, że chętniej i częściej przebywamy na świeżym powietrzu, co sprawia, że w większym stopniu jesteśmy narażeni na spotkanie z kleszczami. Co robić, aby ustrzec się ataku kleszcza?  Na pewno nie warto rezygnować z wycieczek do lasu czy spacerów po parku. Fakt, kleszcze są niebezpieczne, ale istnieje kilka sprawdzonych metod postępowania, które uchronią nas przed niebezpiecznymi konsekwencjami. Najważniejsza jest profilaktyka:

1. Odpowiednie ubranie
Kleszcze przyciąga zapach potu człowieka. Zatem wybierając w miejsca, gdzie mogą występować kleszcze, warto pomyśleć o właściwym stroju: ściągniętych gumką nogawkach spodni, bluzce z długim rękawem, skarpetkach, a także nakryciu głowy. Należy także unikać jaskrawych kolorów, bo te najbardziej przykuwają uwagę kleszczy.
2. Staranne oglądanie ubrania i skóry
Po wyjściu z lasu, parku i innych miejsc bytowania kleszczy, należy dokładnie obejrzeć skórę. Kleszcze najczęściej pasożytują na głowie, za uszami, pod pachami, w zgięciach kończyn oraz pachwinach. Szczególnie dokładnie należy oglądać dzieci. Ich skóra posiada cieńszą warstwę rogową, a ich ruchliwość, powodująca zwiększenie ciepłoty ciała i wzmożoną potliwość, dodatkowo przyciąga kleszcze. W około 70% przypadków u dzieci najczęściej lokalizują się na głowie, zazwyczaj na granicy włosów i za uszami.
3. Stosowanie osobistych środków odstraszających owady (repelentów), np. Autan Ochrona Przed Kleszczami
Znaczenie repelentów w profilaktyce chorób odkleszczowych wyraźnie rośnie w miesiącach letnich, gdy z powodu wysokich temperatur szczelne („od stóp do głów”) ubranie się staje się rzeczą niezwykle trudną do zrealizowania. Wówczas to repelenty pozostają jedyną skuteczną bronią w walce z kleszczami.

Jeżeli już znajdziemy przyczepionego do skóry kleszcza, najlepszym sposobem, aby się go pozbyć, jest usunięcie go za pomocą pęsety. W tym celu należy uchwycić delikatnie pęsetą przyczepionego kleszcza przy samej skórze i wyciągnąć zdecydowanym ruchem obrotowym. Przy takim ruchu zęby hypostomu  (aparatu gębowego kleszcza) stawiają mniejszy opór, przez co nie zostaje uszkodzony kleszcz i nie ma niebezpieczeństwa wylania na skórę zawartości jego ciała, w której mogą się znajdować drobnoustroje. Po wyjęciu kleszcza miejsce ukłucia należy starannie zdezynfekować.

Chroń się podczas wyjazdu

Istnieje ponad 850 gatunków kleszczy, które występują na całym świecie. Na ich atak jesteśmy zatem narażeni również poza granicami naszego kraju. Dlatego udając się w daleką, egzotyczną podróż, pamiętajmy o profilaktyce i zabraniu ze sobą repelentów.

Na stronie internetowej www.kleszcze.pl, znajdziemy szereg wyczerpujących informacji na temat kleszczy i innych pasożytów występujących w Polsce, zagrożeń związanych z ukłuciami, objawów najczęstszych chorób odkleszczowych, a także metod profilaktyki.Strona została założona przez Fundację na Rzecz Zwalczania Kleszczy i Profilaktyki w Chorobach Odkleszczowych, którą kieruje prof. dr hab. Alicja Buczek, światowy autorytet w dziedzinie parazytologii lekarskiej.

Wybrane dla Ciebie...