|
|
Higiena środowiska domowego
Większość osób w środowiskach domowych ma świadomość tego, że zarazki mogą być przenoszone z jednej powierzchni na drugą, powodując jej zanieczyszczenie, jednak swojej wiedzy nie wykorzystują w praktyce. Niedokładna higiena mieszkania, brak mycia lub niedokładne mycie rąk, jak również nieużywanie właściwych preparatów czyszcząco–dezynfekujących, wpływają na powstawanie zatruć pokarmowych i innych groźnych chorób.
Głównym źródłem przenoszenia zagrożeń w środowisku domowym są ludzie, ale także zwierzęta, szkodniki, zanieczyszczona żywność i woda. Drobnoustroje mogą być przenoszone przez bezpośredni kontakt z ludźmi lub zwierzętami, przez zanieczyszczoną żywność, wodę, powietrze oraz powierzchnie, na których przygotowywana jest żywność.
Wśród licznych zanieczyszczeń, które mogą wystąpić w środowisku domowym, największe znaczenie mają zagrożenia mikrobiologiczne, ze względu na możliwość wywoływania zatruć pokarmowych. Domowe warunki sprawiają, że mikroorganizmy są zdolne do przetrwania, rozmnażania się oraz przenoszenia na inne powierzchnie. Źródłem bakterii mogą stać się deski do krojenia, które nie zostały właściwie umyte po krojeniu surowego mięsa, uchwyty i półki w lodówce, kosze na śmieci lub nawet przycisk spłuczki toalety. Dodatkowo, miejsca gdzie gromadzi się woda, takie jak zlew i inne zagłębienia jak fugi miedzy kafelkami, mogą stać się rezerwuarem groźnych dla człowieka drobnoustrojów patogennych.
Kuchnia
Ważnym krokiem w redukowaniu zagrożeń jest utrzymanie czystości w kuchni, która jest miejscem, gdzie najczęściej przygotowywane i spożywane są posiłki. Dlatego też tak ważna jest kwestia higieny w tym miejscu. Codziennie należy myć brudne naczynia, usuwać resztki pożywienia, sprzątać blaty kuchenne oraz wyrzucać śmieci.
Większość drobnoustrojów bardzo dobrze rozwija się w temperaturze pokojowej, w jakiej zwykle przechowuje się śmieci w kuchniach. Nieregularne opróżnianie kosza stwarza sprzyjające warunki do rozwoju mikroflory patogennej. Z jednej komórki już po 15-20 minutach powstają dwie, natomiast po kilkunastu godzinach z tej jednej komórki może powstać kilka milionów mikroorganizmów. Niewłaściwe postępowanie w kontakcie z resztkami żywności i innymi odpadkami znajdującymi się w koszu na śmieci może skutkować zatruciem pokarmowym. Zakażenie może wystąpić poprzez kontakt fizyczny, kiedy wyrzucamy do kosza kolejne odpadki i nie myjemy rąk po kontakcie z nimi. Dodatkowo bardzo często kosze na śmieci, to pojemniki otwarte na terenie kuchni, do których dostęp (np. owadów, zwierząt domowych, małych dzieci) nie jest w żaden sposób ograniczony. Takie sytuacje stwarzają idealne warunki sprzyjające zagrożeniom. Najbardziej podatne na wszelkiego rodzaju infekcje są małe dzieci, kobiety w ciąży, osoby chore i osoby starsze.
Aby uniknąć zakażenia, a także przenoszenia drobnoustrojów między osobami należy zawsze myć ręce przy użyciu mydła i cieplej wody po wyrzuceniu śmieci, a także regularnie myć kosz płynem dezynfekującym. Zaniechanie dezynfekcji kosza na odpadki prowadzi do namnożenia się znajdujących się tam bakterii patogennych i pleśni. W zaniedbanym koszu znajduje się znacznie więcej niebezpiecznych mikroorganizmów niż w mytej i dezynfekowanej toalecie.
Ważne jest również utrzymanie zlewu w czystości oraz regularna dezynfekcja odpływów i rur w zlewie. Liczne badania wskazują, że za większość zanieczyszczeń powstających w kuchniach domowych, odpowiedzialne jest surowe mięso drobiu. De Boer i Hahne w 1990 roku wykazali, że Campylobacter jejuni i Salmonella z łatwością przenoszą się na dłonie, talerze oraz deski do krojenia, podczas przygotowywania posiłków z surowego mięsa drobiowego. Według badań Zhao i wsp., duża liczba bakterii potrafi przeżyć na deskach do krojenia przynajmniej przez 4 godziny, a następnie mogą one spowodować zanieczyszczenie świeżych warzyw, jeśli warzywa te będą miały kontakt z niedokładnie umytą deską.
Łazienka
Obok kuchni, jako głównego rezerwuaru mikroorganizmów, łazienka domowa jest również miejscem, w którym można znaleźć przedstawicieli praktycznie wszystkich grup drobnoustrojów: bakterii, wirusów i grzybów. Z sufitu, klamki, ze ścian oraz z deski klozetowej i miejsc wokół niej, izolowano bakterie wchodzące w skład flory kałowej. Badania Barker'a i Bloomfield z 2000 roku pokazały, że w 4 na 6 domów, w których wystąpiły przypadki Salmonellozy, liczne drobnoustroje z tego rodzaju były wyizolowane z muszli klozetowej i innych powierzchni w domowej toalecie. Gerba
i wsp. już w 1975 roku wykazali, że bakterie z domowej toalety mogą przenosić się
z człowieka na człowieka. Drobnoustroje unoszone w powietrzu domowej łazienki zanieczyszczają inne powierzchnie w toalecie, a tym samym stają się przyczyną infekcji reszty domowników. Miejsca w domu gdzie stwierdza się największą liczbę mikroorganizmów przedstawiono w tab. 1.Badania, przeprowadzone w 60 domach w Wielkiej Brytanii w 1998 roku, wykazały że 12% miejsc kuchennych oraz 6,3% miejsc w łazienkach były zanieczyszczone dużą liczbą komórek bakteryjnych. Największą liczbę bakterii wyizolowano prawie w 60% badanych gospodarstw domowych ze zlewu kuchennego (oraz z miejsc wokół zlewu), a w 30% gospodarstw z kuchennych ścierek. Szczególnie podczas przygotowywania posiłków z jaj, Salmonella enteritidis może zanieczyszczać powierzchnie kuchenne a następnie rozprzestrzeniać się również na inne powierzchnie w domowym środowisku.
W łazience, szczególnie przy wannie lub umywalce (w miejscach wilgotnych), na fugach może pojawić się pleśń, stanowiąca przyczynę alergii. W związku z tym dbałość o czyste fugi jest również ważna.
Mycie rąk
Drobnoustroje, które zanieczyszczają żywność oraz mogą być przyczyną zatruć pokarmowych często rozprzestrzeniają się za pośrednictwem rąk w trakcie przygotowywania żywności w domowym środowisku. Dlatego też, bardzo ważną sprawą jest skuteczne mycie rąk. Jak się okazuje, po wykonaniu wielu czynności, domownicy nie zawsze myją ręce. Pokazały to badania prowadzone metodą obserwacji w 10 gospodarstwach domowych z dziećmi w Wielkiej Brytanii. W trakcie obserwacji z toalety skorzystano 21 razy, jednak ręce przy użyciu mydła i ciepłej wody umyło tylko 81% korzystających. Suszenie dłoni polegało następnie na wytarciu rąk w ręcznik, który jak się okazało dość rzadko był wymieniany. Także postępowanie związane z przewijaniem dziecka czy korzystaniem z nocnika, nie było zadowalające, a ręce po tych czynnościach myło tylko 20 na 33 rodziców.
W badaniach przeprowadzonych wśród 1042 respondentów polskich w 2006 r okazało się, że w naszym kraju również istnieje problem niedostatecznej troski o mycie rąk. Średnio ok 15% respondentów deklarowało przypadki zaniechania mycia rąk po skorzystaniu z toalety, przed przygotowywaniem posiłku 20%, czy tuż przed posiłkiem - 27%. Ponadto okazuje się, że istnieje ogromna różnica pomiędzy odpowiedziami respondentów, a ich faktycznym zachowaniem, jeśli chodzi o mycie rąk. W rzeczywistości ludzie myją ręce znacznie rzadziej niż się do tego przyznają, często mają świadomość tego, że źle postępują, a mimo to nie zmieniają przyzwyczajeń. Wskazały na to badania Altekruse'a, Street'a, Fein'a oraz Levy'a przeprowadzone na 100 respondentach, w Stanach Zjednoczonych na przełomie 1992 i 1993 roku. Okazało się, że 86% badanych wskazało, że mycie rąk redukuje ryzyko zatruć pokarmowych, jednak tylko 66% przyznało, że myją ręce po kontakcie z surowym mięsem.
Każda osoba odgrywa krytyczną rolę w zapobieganiu i kontrolowaniu infekcji. Higiena osobista, może przyczynić się do obrony przeciwko szkodliwym mikroorganizmom. Należy pamiętać o właściwym myciu rąk, przy użyciu mydła i ciepłej wody przed przygotowywaniem żywności, przed każdym posiłkiem, po kontakcie rąk z surowym mięsem i drobiem, po skorzystaniu z toalety, po przewinięciu dziecka, po zabawie ze zwierzętami oraz po wielu innych czynnościach domowych. Mycie rąk powinno zakończyć się osuszeniem dłoni, dzięki czemu ograniczy to rozprzestrzenianie się bakterii.
Zwierzęta domowe
Wiele drobnoustrojów roznoszą zwierzęta domowe. Psy i koty, ale również chomiki, żółwie i papużki, mogą być rezerwuarem Salmonella, Campylobacter oraz innych bakterii chorobotwórczych. Badania Cefai i wsp. W 1994 roku wskazały, że zwierzęta domowe mogą być również nosicielami gronkowca złocistego. Wysoki poziom zanieczyszczenia wykazują łapy psów i kotów, dlatego też należy pilnować, aby zwierzę nie znalazło się na powierzchniach, na których jest przygotowywana i spożywana żywność. Dzieci są szczególnie narażone na zanieczyszczenie drobnoustrojami za pośrednictwem zwierząt.
Również domowe szkodniki takie jak prusaki, karaluchy, mrówki faraona oraz przede wszystkim muchy przenoszą na żywność bakterie i wirusy chorobotwórcze, stając się tym samym ważnym źródłem zagrożeń występujących w środowisku domowym. Muchy są przyczyną wielu chorób zakaźnych, przede wszystkim zatruć pokarmowych.
Należy zakazać wstępu zwierzętom domowym na powierzchnie, na których przygotowywane są posiłki, likwidować muchy i inne owady, oraz nie dopuszczać do ich kontaktu z żywnością przez właściwe przechowywanie.
Miejsca w domu, w których stwierdzono najwyższą liczbę bakterii typu coli.
|
Miejsca w kuchni
|
Miejsca w łazience
|
|
Zlew i miejsca wokół niego
Kuchenne ścierki
Gąbki do mycia naczyń
Suszarka do naczyń
Kosz na śmieci
Podłoga
Kran
Lodówka
|
Gąbka do mycia ciała
Ręczniki
Wanna
Prysznic
Miejsca wokół wanny/prysznica
Ubikacja i miejsca wokół ubikacji
|
|
Opracowanie:
Prof. Danuta Kołożyn-Krajewska - ekspert w dziedzinie higieny żywności
Monika Tworko - specjalista do spraw higieny żywności.
>>>powrót do archiwum<<<
|
